Thông tin ca bệnh bất thường đảo đoạn
Gia đình có bất thường đảo đoạn nhiễm sắc thể số 9 (đảo đoạn quanh tâm nhiễm sắc thể số 9) bất thường này được di truyền từ người bố chồng. Gia đình có 4 phôi và vì có nhu cầu kết hợp sàng lọc bất thường đảo đoạn nhiễm sắc thể số 9 và sàng lọc bất thường số lượng nhiễm sắc thể PGT-A, chính vì vậy nên là gia đình đã lựa chọn xét nghiệm PGT-Total.
Ở đây, chúng tôi đã tiến hành PGT-Total với các kết quả:
– Thứ nhất là kết quả PGT-SR+ (nằm trong PGT-Total) cho tổn thương đảo đoạn quanh tâm nhiễm sắc thể số 9 cho 4 phôi:
+ Có 3 phôi không mang đảo đoạn quanh tâm nhiễm sắc thể số 9 và
+ Có 1 phôi phôi mang đảo đoạn quanh tâm nhiễm sắc thể số 9.
– Thứ 2 là kết quả đánh giá sàng lọc lệch bội nhiễm sắc thể là PGT-A Expand (nằm trong PGT-Total):
+ Phôi số 1 phát hiện bất thường lệch bội số lượng nhiễm sắc thể
+ Và đặc biệt phôi số 4 phát hiện được đa bội 69,XX. Nếu không kết hợp với phân tích SNP thì thông thường một kết quả PGT-A sẽ không thể trả được cái hiện tượng đa bội 69,XX này.
Như vậy: với lựa chọn PGT-Total, bác sĩ, bệnh viện và gia đình đã lựa chọn được một phôi thực sự khỏe mạnh không mang tổn thương đảo đoạn nhiễm sắc thể số 9 và đồng thời cũng không mang bất thường lệch bội nhiễm sắc thể.
Thông tin về đảo đoạn
Đảo đoạn xảy ra khi một NST bị phá vỡ ở hai vùng và kết quả là đoạn ADN được đảo ngược và chèn lại vào NST. Một số bệnh lý đôi khi được tìm thấy do đảo đoạn, chủ yếu là do sự gián đoạn trực tiếp của một gen hoặc do thay đổi biểu hiện gen.
Một số NST thường xảy ra đảo đoạn:
– Đảo đoạn quanh tâm NST 9 (inv9(p11q13) kích thước 10-15 Mb và inv9(p12q13) kích thước 20-22 Mb là hai đột biến phổ biến nhất chiếm 1 đến 3% dân số chung.
– Đảo đoạn quanh tâm NST Y cũng được ghi nhận tương đối thường gặp trong một số quần thể (đặc biệt châu Âu).
Bệnh lý di truyền liên quan đến đảo đoạn: Được biết đến nhiều nhất là Hemophilia A.
Đảo đoạn tạo ra giao tử mang bất thường cấu trúc bao gồm:
– Bất thường mất đoạn, lặp đoạn.
– Đối với đảo đoạn quanh tâm có thể tạo ra giao tử monosomy một phần.
Đa bội 69,XX và giải pháp PGT-Total
Đa bội 69,XX (69,XX Triploidy) là một dạng bất thường số lượng nhiễm sắc thể mức độ nặng, trong đó tế bào phôi mang 3 bộ nhiễm sắc thể hoàn chỉnh (3n=69 nhiễm sắc thể) thay vì 2 bộ tiêu chuẩn (2n=23 nhiễm sắc thể), với cặp nhiễm sắc thể giới tính là XX.
Cơ chế nguyên nhân hình thành
Hiện tượng tam bội hình thành chủ yếu do lỗi ngẫu nhiên trong quá trình thụ tinh hoặc phân bào (không do di truyền từ bố mẹ):
Nguồn gốc từ bố:
- Thụ tinh kép (Dispermy): Hai tinh trùng (23,X và 23,X) cùng thụ tinh với một trứng bình thường (23,X).
- Tinh trùng đa bội: Một tinh trùng mang bộ NST lưỡng bội (46,XX) thụ tinh với trứng bình thường (23,X).
- Hậu quả sản khoa: Thường tiến triển thành Thai trứng bán phần (Partial Hydatidiform Mole) với sự phát triển bất thường của bánh nhau (tế bào nuôi tăng sản), dễ đe dọa biến chứng ác tính cho người mẹ.
Nguồn gốc từ mẹ:
- Do trứng không phân cắt bộ NST trong quá trình giảm phân (Noãn lưỡng bội 46,XX) thụ tinh với một tinh trùng bình thường (23,X).
- Hậu quả sản khoa: Nhau thai nhỏ, thai nhi suy dinh dưỡng bào thai trầm trọng.
Chẩn đoán phôi đa bội 69,XX với PGT-A Plus / PGT-A Expand / PGT-Total
PGT-A Plus, PGT-A Expand, PGT-Total: Sử dụng hệ thống phân tích Đa hình đơn Nucleotide (SNP Mapping). Bằng cách so sánh các chỉ thị SNP giữa bố, mẹ và phôi, công nghệ này giải mã được tỷ lệ đóng góp alen (xác định phôi nhận 2 alen từ bố + 1 alen từ mẹ hoặc ngược lại), từ đó phát hiện chính xác phôi Đa bội .
Mời xem chi tiết hơn về các xét nghiệm liên quan: |
PGT-A Plus: Xét nghiệm di truyền lệch bội nhiễm sắc thể nâng cao |
PGT-A Expand – Vượt qua giới hạn của PGT-A |
PGT-Total: Xét nghiệm di truyền trước chuyển phôi tích hợp PGT-A-Expand, PGT-SR, PGT-M, PGT-HLA |
Kết luận rút ra từ ca bệnh đồng thời có đảo đoạn và đa bội 69,XX
Với ca bệnh có kết quả cả đảo đoạn và đa bội 69,XX chúng ta thấy:
+ Nếu dựa trên “tiền sử gia đình” chỉ sử dụng PGT-SR sẽ phát hiện ra đảo đoạn nhưng sẽ bỏ sót đa bội.
+ Nếu sử dụng PGT-A thông thường sẽ không phát hiện ra đa bội và đảo đoạn.
+ Nếu sử dụng cả 2: PGT-SR và PGT-A sẽ phát hiện ra đảo đoạn nhưng vẫn bỏ sót đa bội 69,XX
+ Ở đây khi gia đình lựa chọn PGT-Total có tích hợp cả PGT-SR và PGT-A Expand đã có sự sàng lọc toàn diện hơn, giúp phát hiện ra cả đảo đoạn và đa bội 69,XX.
(Clip bài cáo của THS Lê Ngọc Yến tại Hội nghị khoa học thường niên Hội Hỗ trợ sinh sản Tp.HN năm 2025)